Cho thuê tầng trệt, gia đình ở trên: tách cho rõ ngay từ đầu
Hai bài trước nói nhà phố mặt tiền hẹp và nhà vừa ở vừa buôn bán. Bài này nói cách sắp xếp phổ biến thứ ba: cho thuê tầng trệt, gia đình lui lên ở tầng trên.
Đây là cách kiếm thêm hợp lý với nhà phố. Nó cũng là cách sinh ra nhiều phiền phức nhất nếu không tách rõ ngay từ đầu — vì hai bên dùng chung một cái nhà mà lại là hai cuộc sống khác nhau.
Tách vật lý — làm được tới đâu thì làm
- Lối đi riêng lên tầng trên là thứ đáng đầu tư nhất. Không có nó thì mọi thứ khác đều nửa vời, vì gia đình phải đi xuyên qua chỗ người ta kinh doanh.
- Cửa ngăn có khoá giữa hai phần, và thống nhất ai giữ chìa.
- Khu vệ sinh riêng cho phần thuê; dùng chung là nguồn khó chịu hằng ngày.
- Chỗ để xe chia rõ — bao nhiêu chỗ cho khách thuê, bao nhiêu cho nhà.
- Chỗ đổ rác và ai chịu trách nhiệm mang ra.
Đồng hồ riêng — đừng chia theo cảm tính
- Lắp đồng hồ điện và nước riêng. Đây là khoản đầu tư nhỏ mà xoá được nguồn tranh cãi lớn nhất.
- Chia theo ước lượng thì tháng nào cũng có người thấy mình chịu thiệt, và cảm giác đó tích lại rất nhanh.
- Nếu không lắp riêng được thì ghi rõ cách tính trong hợp đồng, kèm ví dụ bằng số.
- Chụp ảnh chỉ số đầu kỳ, và chốt số hằng tháng cùng nhau.
Giờ giấc và tiếng ồn
Đây là chỗ hai bên hay va nhau mà ít ai bàn trước:
- Bên thuê mở cửa từ mấy giờ tới mấy giờ — ghi vào hợp đồng, đừng để mở.
- Hàng nhập vào lúc nào; xe tải bốc hàng sáu giờ sáng là chuyện gây căng thẳng thật.
- Nhạc và loa — thống nhất mức, nhất là nếu trên tầng có người già hoặc trẻ nhỏ.
- Ngược lại, nhà mình cũng phải giữ ý: sửa chữa, khoan đục, tiệc tùng vào giờ người ta đang bán hàng.
Cách nói cho dễ: bàn mấy điều này lúc còn đang vui vẻ, trước khi ký. Bàn sau khi đã bực thì thành đòi hỏi.
Mặt tiền và biển hiệu
- Bên thuê được treo biển tới đâu — che mất số nhà hay che mất cửa lên tầng là chuyện phải nói trước.
- Được sơn, khoan, đục tường tới mức nào, và khi trả mặt bằng thì hoàn nguyên thế nào.
- Bày hàng ra vỉa hè tới đâu — phần này còn theo quy định địa phương, hỏi cho rõ vì chủ nhà cũng liên quan.
- Ghi rõ nếu mình không muốn cho một số ngành hàng nào đó thuê, ngay từ tin đăng.
An toàn — phần không nhân nhượng
Nhà có người ở phía trên thì đây là phần quan trọng nhất bài:
- Lối thoát hiểm từ tầng trên không được đi qua phần thuê, hoặc nếu buộc phải đi qua thì cửa ngăn phải mở được từ phía trong mọi lúc.
- Bên thuê không được chất hàng chắn lối đi chung — ghi thành điều khoản, không chỉ nhắc miệng.
- Hàng dễ cháy thì phải biết trước; có ngành hàng không nên cho thuê khi phía trên có người ở.
- Điện phải tách và đủ tải — cửa hàng chạy máy lạnh, tủ mát, đèn cả ngày là tải lớn hơn hẳn sinh hoạt.
- Bình chữa cháy ở cả hai phần, và cả nhà biết nó ở đâu.
Hợp đồng nên có gì
- Thời hạn, giá, và điều kiện tăng giá nói rõ bằng con số.
- Cọc bao nhiêu, trả lại khi nào và trừ những gì.
- Ai sửa cái gì — hỏng do sử dụng và hỏng do kết cấu là hai chuyện khác nhau.
- Giờ hoạt động, tiếng ồn, sử dụng phần chung.
- Điều kiện chấm dứt sớm cho cả hai phía.
- Với hợp đồng dài hạn thì nhờ người có chuyên môn xem qua.
Thuế và giấy tờ
Phần này trang không tư vấn được, chỉ nêu để nhớ mà hỏi đúng chỗ:
- Thu nhập từ cho thuê nhà có nghĩa vụ thuế — mức và cách kê khai thì hỏi cơ quan thuế địa phương hoặc người làm kế toán, đừng hỏi người thuê và đừng đoán.
- Ghi rõ trong hợp đồng bên nào chịu khoản nào, vì đây là chỗ hai bên hay mặc định khác nhau.
- Giữ hợp đồng và chứng từ thu tiền đầy đủ theo từng kỳ.
- Bên thuê đăng ký kinh doanh tại địa chỉ nhà mình thì hỏi cho rõ điều đó kéo theo gì với chủ nhà.
Một điều dễ quên
Người thuê tầng trệt nhà mình sẽ là hàng xóm gần nhất trong nhiều năm. Chọn người dễ chịu, làm ăn tử tế thường đáng hơn chọn người trả cao hơn một chút.
Và ngược lại: mình cũng nên là chủ nhà dễ chịu. Sửa cái hỏng nhanh, không tăng giá đột ngột, không xuống nhắc nhở giữa lúc người ta đang tiếp khách — mấy điều đó giữ được người thuê lâu, mà người thuê lâu là thứ có giá trị hơn cả tiền thuê cao.